Zabezpieczenia przeciwpożarowe to coś więcej niż tylko formalność przy odbiorze budynku. To realna ochrona życia, zdrowia i mienia – w hali produkcyjnej, centrum handlowym czy biurowcu.

Właśnie dlatego projektowanie ochrony przeciwpożarowej powinno opierać się na dwóch filarach: zabezpieczeniach czynnych, które reagują na zagrożenie, oraz biernych, które spowalniają rozprzestrzenianie się ognia i dymu. Oba są równie ważne – i wzajemnie się uzupełniają.

W tym artykule wyjaśniamy, czym różnią się te dwa podejścia, jakie rozwiązania się na nie składają i dlaczego warto je uwzględnić już na etapie projektowania obiektu – a nie dopiero wtedy, gdy zbliża się odbiór techniczny.

Czynne zabezpieczenia przeciwpożarowe – szybka reakcja i wsparcie ewakuacji

Czynne zabezpieczenia przeciwpożarowe to wszystkie te systemy, które reagują automatycznie lub półautomatycznie na wykryte zagrożenie. Ich głównym celem jest szybkie wykrycie pożaru, ograniczenie jego skutków i ułatwienie ewakuacji ludzi z budynku.

Do najczęściej stosowanych systemów czynnych należą:

Systemy sygnalizacji pożaru (SSP)

Czujki dymu, ciepła lub płomienia wykrywają zagrożenie, a centrala uruchamia zaprogramowane scenariusze – od włączenia sygnałów alarmowych, przez przesłanie sygnału o pożarze do innych zintegrowanych systemów, po przekazanie informacji do odpowiednich służb. Często to właśnie one inicjują działanie innych systemów bezpieczeństwa.

Systemy gaszenia gazem

W pomieszczeniach obiektach, gdzie użycie wody mogłoby uszkodzić infrastrukturę – jak np. w serwerowniach – stosuje się systemy gaszenia gazem. Często są one instalowane bezpośrednio w szafach RACK, co pozwala na błyskawiczne stłumienie ognia w jego zarodku, bez ryzyka zalania sprzętu. W odpowiednio odizolowanych pomieszczeniach takie rozwiązanie skutecznie zapobiega rozwojowi pożaru.

Klapy dymowe i systemy oddymiania

Systemy oddymiania mają za zadanie usuwać dym i ciepło z budynku, tworząc warunki do bezpiecznej ewakuacji i pracy służb ratunkowych. Kluczową rolę odgrywają tu klapy – warto jednak rozróżnić ich typy.

• Klapy odcinające montowane są w kanałach wentylacji bytowej, zwłaszcza tam, gdzie przechodzą one przez przegrody o określonej odporności ogniowej. W razie pożaru zamykają się, ograniczając rozprzestrzenianie ognia i dymu do innych stref budynku.
• Klapy wentylacji pożarowej instalowane w kanałach oddymiających mogą się otwierać lub zamykać – w zależności od przyjętego scenariusza działania – umożliwiając np. skuteczne odprowadzenie dymu lub zablokowanie napływu powietrza z innych instalacji.
• Klapy oddymiające to kolejny typ – otwierają się automatycznie w przypadku pożaru, umożliwiając grawitacyjne usuwanie dymu i gorących gazów na zewnątrz. Zwykle współpracują z drzwiami lub bramami napowietrzającymi, które zapewniają dopływ świeżego powietrza, niezbędny do prawidłowego działania systemu oddymiania.

Systemy detekcji gazów toksycznych i wybuchowych

Zagrożeniem nie zawsze jest ogień – czasem niebezpieczne stężenie gazu, które może doprowadzić do wybuchu i wywołać pożar. Detektory umożliwiają wczesne wykrycie takich sytuacji i uruchomienie odpowiednich procedur.

Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne

Kiedy gaśnie światło, uruchamia się oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne. Oświetlenie awaryjne uruchamia się w przypadku zaniku napięcia i zapewnia minimalny poziom światła umożliwiający orientację w przestrzeni. Oświetlenie ewakuacyjne to jego szczególny rodzaj – wyposażone w oprawy z piktogramami wskazuje kierunki ewakuacji oraz lokalizację wyjść ewakuacyjnych. Właściwe rozmieszczenie obu typów oświetlenia jest kluczowe dla bezpieczeństwa, szczególnie w dużych i wielokondygnacyjnych obiektach.

Przeciwpożarowe wyłączniki prądu

Ich głównym zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do wszystkich urządzeń w budynku, z wyjątkiem tych, których działanie jest niezbędne podczas pożaru – jak np. systemy oddymiania, oświetlenie ewakuacyjne czy SSP. Odłączenie zasilania minimalizuje ryzyko zwarć, iskrzenia i porażenia prądem, zwiększając bezpieczeństwo ekip ratowniczych oraz osób opuszczających obiekt.

Wyłącznik przeciwpożarowy jest często zintegrowany z systemem sygnalizacji pożaru (SSP), który po wykryciu zagrożenia może również sterować odłączeniem zasilania awaryjnego (UPS) za pomocą funkcji Emergency Power Off (EPO). Dzięki temu urządzenia takie jak komputery czy serwery nie są niepotrzebnie podtrzymywane, gdy ich dalsza praca mogłaby utrudniać akcję gaśniczą.

Czynne systemy przeciwpożarowe – podsumowanie

Czynne systemy przeciwpożarowe to nasze „oczy i uszy” – są czujne 24/7, gotowe do działania w ułamku sekundy. W połączeniu z dobrze przygotowanymi procedurami ratunkowymi tworzą realną linię obrony przed skutkami pożaru.

Przeczytaj również: Jak działa SMS – Security Management System? Kompleksowe podejście do bezpieczeństwa w nowoczesnych obiektach →

Bierne zabezpieczenia przeciwpożarowe – bariera dla ognia

Bierne zabezpieczenia przeciwpożarowe to te rozwiązania, które nie wymagają aktywnego działania, ale odgrywają ogromną rolę w ograniczaniu skutków pożaru. Ich głównym zadaniem jest spowolnienie rozprzestrzeniania się ognia, dymu i wysokiej temperatury, by umożliwić ewakuację ludzi oraz działania ratownicze.

Do najważniejszych zabezpieczeń biernych zaliczamy:

Zabezpieczenia konstrukcji budynków

Stal i żelbet mogą tracić nośność w wysokich temperaturach. Dzięki zastosowaniu specjalnych farb ogniochronnych, obudów lub natrysków, konstrukcje zyskują odporność ogniową nawet do 240 minut – a to może uratować życie.

Przepusty instalacyjne kablowe i rurowe

Wszystkie przejścia kabli i rur przez przegrody budowlane o odporności ogniowej muszą być odpowiednio zabezpieczone. W przeciwnym razie ogień i dym mogą błyskawicznie przedostać się do sąsiednich stref pożarowych. Uszczelnienia ogniochronne stanowią tu kluczowy element – ich klasa odporności ogniowej nie może być niższa niż klasa samej przegrody, przez którą przebiega instalacja.

Podziały strefowe

Zgodnie z przepisami, w zależności od kategorii zagrożenia ludzi, liczby kondygnacji oraz powierzchni budynku, konieczne może być wydzielenie stref pożarowych. Ich celem jest ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia do jednej części obiektu i zapewnienie czasu na ewakuację. W małych budynkach dopuszcza się jedną strefę pożarową, ale w większych lub bardziej narażonych – wymagany jest podział na kilka. Kluczowe znaczenie mają tu odpowiednio wykonane przegrody o odpowiedniej odporności ogniowej.

Kanały wentylacyjne i oddymiające

W przypadku pożaru kanały wentylacyjne i oddymiające mogą stanowić drogę rozprzestrzeniania się dymu i ciepła. Dlatego w uzasadnionych przypadkach – np. gdy przebiegają przez inne strefy pożarowe – kanały te mogą być dodatkowo obudowywane lub zabezpieczane, aby zapewnić wymaganą odporność ogniową i ograniczyć transmisję niebezpiecznych gazów do innych części budynku.

Impregnacja materiałów wykończeniowych

Drewno, tkaniny, wykładziny – te elementy mogą łatwo się zapalić. Dzięki ogniochronnym preparatom można znacząco ograniczyć ich palność i emisję toksycznych gazów.

Zabezpieczenia tras kablowych

W przypadku pożaru szczególne znaczenie mają te instalacje, które muszą pozostać sprawne mimo zagrożenia – np. sygnalizatory pożarowe, głośniki DSO, klapy wentylacji pożarowej czy oświetlenie awaryjne. Przewody zasilające i sterujące tego typu urządzenia, a także trasy kablowe, którymi są prowadzone, powinny być wykonane w odporności ogniowej, np. PH90. Dzięki temu możliwe jest utrzymanie ich funkcjonalności w czasie, gdy trwa ewakuacja lub akcja ratownicza.

Bierne zabezpieczenia budynku – podsumowanie

Dzięki biernym zabezpieczeniom budynek sam w sobie staje się „odporniejszy na ogień”. To fundament skutecznego systemu ochrony przeciwpożarowej, który pozwala chronić ludzi, mienie i ciągłość działania firmy.

Przeczytaj również: Jak dobrze zaplanować instalację elektryczną w biurowcu lub hali produkcyjnej? →

Co wybrać? Jak dobrać odpowiedni zestaw zabezpieczeń?

Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw zabezpieczeń przeciwpożarowych, który sprawdzi się wszędzie. Każdy budynek – czy to zakład przemysłowy, galeria handlowa, biurowiec czy przestrzeń użyteczności publicznej – wymaga indywidualnego podejścia.

Na decyzję o wyborze konkretnych rozwiązań wpływają m.in.:

• rodzaj obiektu i jego przeznaczenie,
• liczba osób przebywających wewnątrz,
• obecność i rodzaj instalacji technicznych,
• przepisy prawa budowlanego i przeciwpożarowego,
• specyfika działalności prowadzonej w obiekcie.

Dlatego tak ważne jest, aby planując zabezpieczenia, opierać się nie tylko na obowiązkowych normach, ale też na realnym ryzyku i potrzebach danego miejsca.

W Akson Elektro, choć nie zajmujemy się wszystkimi rodzajami zabezpieczeń, projektujemy i integrujemy wiele systemów czynnych – takich jak systemy sygnalizacji pożaru (SSP), oddymiania, detekcji gazów czy DSO, które mogą być częścią szerszej strategii ochrony przeciwpożarowej.

Potrzebujesz wsparcia?

Zastanawiasz się, jakie zabezpieczenia przeciwpożarowe będą najbardziej optymalne dla Twojego zakładu przemysłowego, przestrzeni publicznej, galerii handlowej lub biurowca?

Skontaktuj się z nami – mamy duże doświadczenie w projektowaniu i integracji systemów bezpieczeństwa. Chętnie pomożemy dobrać rozwiązania, które zwiększą poziom ochrony i będą zgodne z obowiązującymi przepisami.